Rekening 12: herwaarderingsmeerwaarden

Binnen de rekeningen van klasse 1 van het MAR neemt rekening 12 een bijzondere plaats in. Ze registreert de herwaarderingsmeerwaarden, dit zijn de vastgestelde waardestijgingen op bepaalde vaste activa. Deze meerwaarden hebben een directe invloed op de balans van je vennootschap, zonder dat er onmiddellijk liquiditeiten vrijkomen.

Rekening 12: definitie van een herwaarderingsmeerwaarde en rol in de balans

Rekening 12 staat aan de passiefzijde van de balans, onder het eigen vermogen. Ze groepeert de niet-gerealiseerde meerwaarden die tot uitdrukking zijn gebracht op elementen van de vaste activa. Deze bedragen worden boekhoudkundig vastgesteld, maar vloeien niet voort uit een effectieve verkoop.

De herwaarderingsmeerwaarde heeft een impact op de balans. Ze verhoogt de waarde van het eigen vermogen. Ze verbetert de resultatenrekening niet rechtstreeks. Ze kan die zelfs verzwaren, omdat ze aanleiding geeft tot bijkomende afschrijvingen op het geherwaardeerde gedeelte.

Op welke activa kan een herwaarderingsmeerwaarde worden geboekt op rekening 12?

Alleen materiële en financiële vaste activa

Het Belgisch boekhoudrecht staat de herwaardering van immateriële vaste activa niet toe. Alleen materiële vaste activa (gebouwen, materieel, uitrusting) en financiële vaste activa (deelnemingen, aandelen, participaties) kunnen worden geherwaardeerd.

Een herwaardering mag alleen plaatsvinden als de waarde van het actief, gelet op het nut ervan voor de vennootschap, op zekere en duurzame wijze hoger ligt dan de boekwaarde. Het volstaat niet dat het actief meer waard is op de markt: dit surplus moet verankerd zijn in de rentabiliteit van de onderneming.

Activa die noodzakelijk zijn voor de voortzetting van de activiteit

Voor activa die rechtstreeks verbonden zijn aan de activiteit geldt een belangrijk onderscheid. Als het actief noodzakelijk is voor de continuïteit van de onderneming, moet de tot uitdrukking gebrachte meerwaarde gerechtvaardigd zijn door de rentabiliteit van de betrokken activiteit of het betrokken activiteitengedeelte.

Vastgoed dat als vastgoedreserve wordt aangehouden en activa die met het oog op verkoop zijn verworven, worden niet beschouwd als noodzakelijk voor de voortzetting van de activiteit. Ze worden dan ook anders behandeld.

Te respecteren rentabiliteitsvoorwaarden

Rentabiliteit vormt de kern van de herwaarderingsregel. Er gelden twee niveaus van voorwaarden.

Rentabiliteit gekoppeld aan het betrokken actief

Het geherwaardeerde actief moet een voldoende rentabiliteit genereren om de bijkomende afschrijvingen die uit de herwaardering voortvloeien te dekken. Voor een materieel vast actief wordt deze rentabiliteit gemeten aan de hand van de toekomstige kasstromen die het actief zal genereren. Voor een financieel vast actief wordt ze berekend door het financieel resultaat (op duurzame wijze uitgekeerde dividenden) in verhouding te brengen tot de boekwaarde van de financiële vaste activa.

Algemene rentabiliteit van de vennootschap

De herwaardering verhoogt het eigen vermogen en vermindert daarmee mechanisch de algemene rentabiliteit. De herwaardering mag alleen worden geboekt als, ondanks deze toename van de activa en het eigen vermogen, de rentabiliteit van de onderneming binnen redelijke grenzen blijft.

De marktwaarde van het actief mag bij de activering van de meerwaarde nooit worden overschreden.

Afschrijving en overdracht naar reserves

Afschrijving van de geboekte meerwaarde

Wanneer het geherwaardeerde actief een beperkte gebruiksduur heeft, wordt de meerwaarde afgeschreven. Deze afschrijvingen worden berekend over de resterende vermoedelijke gebruiksduur van het actief.

Hieronder de boekhoudkundige bewegingen bij de jaarlijkse afschrijving van de meerwaarde:

Overdracht naar beschikbare reserves

Naarmate de afschrijving vordert, kan het afgeschreven gedeelte van de meerwaarde worden overgedragen naar de beschikbare reserves. Deze overdracht gebeurt via een boeking tussen rekening 1211 (afgeschreven gedeelte van de meerwaarde) en rekening 1330 (beschikbare reserves).

Inbreng in het kapitaal of de inbrengen

Inbreng in het kapitaal

Nv’s, SE’s en SCE’s kunnen herwaarderingsmeerwaarden in het kapitaal inbrengen. Deze inbreng gebeurt ten belope van de geherwaardeerde waarde verminderd met de geraamde belastinglasten. Aan het belastingtarief van 25% kan een meerwaarde van 100.000 € dus voor 75.000 € in het kapitaal worden ingebracht.

Deze verrichting vereist een notariële akte. Het aldus verhoogde kapitaal kan nadien niet worden verminderd tot onder het wettelijk minimumkapitaal verhoogd met de ingebrachte meerwaarde.

Inbreng voor bv’s

Voor bv’s en andere vennootschapsvormen zonder kapitaal kan de meerwaarde worden opgenomen als onbeschikbare inbreng buiten kapitaal (rekening 1119). Het niet-afgeschreven gedeelte kan in geen geval worden overgedragen naar een beschikbare inbreng, omdat het gaat om een nog niet gerealiseerde winst.

Overzicht van de bewegingen op rekening 12

Een goed begrip van rekening 12 stelt je in staat de gevolgen van een herwaardering op je balans, je afschrijvingen en je uitkeringsmogelijkheden te anticiperen. Wil je nagaan of een herwaardering opportuun is voor jouw vennootschap? Maak een afspraak (gratis) met onze experts, zij helpen je graag verder 💬