Verkoop je je activiteit of neem je die van een collega over? De BTW bij de verkoop van een handelszaak behoort tot de BTW-handelingen die het vaakst verkeerd worden begrepen. Toch heeft ze een rechtstreekse invloed op het bedrag dat de overnemer moet financieren, en op eventuele herzieningen voor de verkoper. Artikel 11 van het BTW-Wetboek voorziet hiervoor specifieke regels.

Samenvatting
  • De verkoop van een handelszaak valt in principe binnen het toepassingsgebied van de BTW;
  • BTW-neutraliteit is mogelijk via artikel 11 van het BTW-Wetboek, als aan twee voorwaarden is voldaan;
  • Het geheel van overgedragen activa moet een autonome bedrijfstak vormen;
  • De overnemer moet een BTW-plichtige zijn met recht op aftrek;
  • Wanneer aan de voorwaarden is voldaan, is de regeling verplicht van toepassing: ze is niet optioneel.

 

BTW bij de verkoop van een handelszaak: wat is het principe?

Een handelszaak omvat de lichamelijke en onlichamelijke elementen waarmee een onderneming klanten aantrekt en behoudt. Denk aan materiaal, stock, handelsnaam, huurrecht, lopende contracten, merken en knowhow.

Elk van deze elementen afzonderlijk valt binnen het toepassingsgebied van de BTW. De overdracht ervan volgt de gewone regels. Stock en materiaal vallen onder het standaardtarief van 21%, tenzij een verlaagd tarief van toepassing is op bepaalde goederen.

Goed om te weten
De overdracht van afzonderlijke activa (dat wil zeggen elementen die los van elkaar worden verkocht, zonder een samenhangend geheel te vormen) geniet geen BTW-neutraliteit. Elk element geeft dan aanleiding tot een BTW-facturatie naargelang zijn categorie.

 

Afzonderlijke activa of bedrijfstak: een fundamenteel onderscheid

De kwalificatie van de verrichting is bepalend. Verkoop je enkel je stock of materiaal, dan gaat het om afzonderlijke activa. Als de overgedragen elementen de overnemer echter in staat stellen de activiteit onmiddellijk voort te zetten, dan draag je een bedrijfstak over.

Dit onderscheid bepaalt rechtstreeks of de neutraliteitsregeling van het BTW-Wetboek van toepassing is.

 

Artikel 11 van het BTW-Wetboek: de neutraliteitsregeling

Artikel 11 van het BTW-Wetboek sluit de overdracht van een algemeenheid van goederen of een bedrijfstak uit van het toepassingsgebied van de leveringen van goederen. Het rechtstreekse gevolg: er is geen BTW verschuldigd op de overdrachtsprijs. De partijen stellen geen BTW-factuur op, maar maken in de plaats een specifiek overdrachtsdocument op.

Deze regeling berust op een fiscale fictie: de overnemer zet de rechtspositie van de overdrager voort. Hij neemt dus de BTW-rechten en -verplichtingen van de verkoper over, inclusief eventuele latere herzieningsverplichtingen.

Belangrijk
De regeling van artikel 11 is verplicht van toepassing zodra aan de voorwaarden is voldaan. Ze is niet optioneel. Als beide partijen toch BTW factureren terwijl de neutraliteitsvoorwaarden gelden, kan de administratie de aftrek bij de overnemer weigeren. De BTW is in dat geval wettelijk niet verschuldigd.

 

Wat zijn de twee cumulatieve voorwaarden?

Om van BTW-neutraliteit te genieten bij de verkoop van een handelszaak, moet gelijktijdig aan twee voorwaarden zijn voldaan.

 

Eerste voorwaarde: een autonome bedrijfstak

Het geheel van overgedragen elementen moet de voortzetting van een autonome economische activiteit mogelijk maken. Je hoeft niet alle activa van de oorspronkelijke zaak over te dragen. De overgedragen elementen moeten echter een samenhangend geheel vormen. De overnemer moet de activiteit kunnen uitoefenen zonder er substantiële elementen aan toe te voegen.

Bovendien moet de overnemer de intentie hebben om de activiteit voort te zetten, en niet om de overgenomen activa onmiddellijk te vereffenen.

 

Tweede voorwaarde: een overnemer die BTW-plichtig is met recht op aftrek

De overnemer moet BTW-plichtig zijn en beschikken over een recht op aftrek, minstens gedeeltelijk. Een overnemer die uitsluitend een vrijgestelde activiteit uitoefent (zoals een arts of een vrijgestelde advocaat), voldoet niet aan deze voorwaarde. In dat geval is de BTW-neutraliteit niet van toepassing. Elk overgedragen element valt dan onder de BTW volgens zijn eigen regels.

Voorbeelden

Overdrachten die een algemeenheid van goederen vormen

Hieronder vind je concrete situaties waarbij artikel 11 van toepassing is:

  • onderneming A neemt onderneming B over;
  • twee ondernemingen C en D fuseren tot onderneming E;
  • een onderneming F splitst zich op in twee entiteiten G en H;
  • een zelfstandige natuurlijke persoon stopt zijn activiteit en brengt zijn onderneming in een nieuwe bv in.

Overdracht die in aanmerking komt voor BTW-neutraliteit

Een IT-consultant draagt zijn activiteit over aan een overnemer die eveneens BTW-plichtig is. Hij draagt zijn IT-materiaal, zijn lopende klantencontracten, zijn merk en zijn huurrecht over. Het geheel vormt een autonome activiteit die onmiddellijk kan worden uitgebaat. Aan beide voorwaarden is voldaan: artikel 11 is van toepassing en er wordt geen BTW aangerekend op de overdrachtsprijs van 150.000 €.

Overdracht waarop BTW van toepassing is

Een handelaar verkoopt enkel zijn goederenstock en zijn toonmateriaal aan een concurrent, zonder het huurrecht of de lopende contracten over te dragen. Het overgedragen geheel volstaat niet om een autonome activiteit te vormen. Het gaat om afzonderlijke activa: de BTW is van toepassing op elk element tegen het eigen tarief.

 

Welke concrete voordelen zijn er voor de verkoper en de overnemer?

De BTW-neutraliteit biedt voor beide partijen belangrijke praktische voordelen.

Voor de overnemer is het voordeel financieel. Zonder artikel 11 zou hij de BTW op de aankoopprijs moeten voorschieten en vervolgens de terugbetaling ervan aanvragen. Bij een overdracht van 500.000 € gaat het om 105.000 € aan voor te financieren BTW tegen 21%. De neutraliteitsregeling schrapt deze cashadvance volledig.

Ook voor de verkoper is het voordeel reëel. In principe moet hij geen herziening uitvoeren op de eerder afgetrokken BTW. Toch is deze neutraliteit niet absoluut: als de overdrager het gebouw behoudt en het verhuurt aan de overnemer, kunnen er frictieplannen met de fiscale administratie ontstaan.

Goed om te weten
De overnemer neemt de BTW-verplichtingen van de overdrager over. Als er nog herzieningsverplichtingen openstaan (bijvoorbeeld op recente investeringen), wordt de overnemer daarvoor verantwoordelijk, op basis van de fiscale situatie van de verkoper op het moment van de overdracht.

 

Moet er een specifiek document worden opgesteld?

Ja. Omdat de partijen bij een overdracht onder artikel 11 geen BTW-factuur uitreiken, stellen ze een afzonderlijke overdrachtsakte op. Dit document moet worden opgemaakt in twee originele exemplaren, ondertekend door elk van de partijen. Het vermeldt uitdrukkelijk de verwijzing naar artikel 11 van het Belgisch BTW-Wetboek, om de afwezigheid van BTW tegenover de administratie te verantwoorden.

Daarnaast stelt de overdrager de BTW-administratie binnen de maand na de overdracht in kennis van de stopzetting van zijn activiteit. Hij vult het formulier 604C online in via de e604-toepassing. De accountant kan dit ook doen als hij over een actief BTW-mandaat beschikt.

 

Omvat de verkoop van een handelszaak altijd het onroerend goed?

Nee, en dat is een belangrijk nuance. De Europese rechtspraak heeft verduidelijkt dat de overdracht van het onroerend goed geen voorwaarde is voor de toepassing van artikel 11. De overnemer kan het pand huren van de verkoper en toch genieten van de BTW-neutraliteit op de overige overgedragen elementen.

Als de overdracht het gebouw wél omvat en dit gebouw recht op BTW-aftrek heeft geopend bij de bouw of aankoop, gelden er specifieke herzieningsregels. Het herzieningsmechanisme over vijftien jaar dat eigen is aan onroerende goederen, komt dan in het spel.

Deze aspecten tijdig anticiperen tijdens de onderhandelingsfase voorkomt kostelijke regularisaties na de ondertekening.

 

Heb je vragen over de BTW die van toepassing is op jouw overdracht of overname van een activiteit? Maak een (gratis) afspraak met onze experts, zij helpen je graag verder 💬