Zelfstandig architect in België: complete gids

Zelfstandig architect worden in België gaat verder dan plannen tekenen en werfopvolging. De inschrijving bij de Orde van Architecten, de specifieke verzekeringen, de BTW op je erelonen en de keuze van je statuut maken van dit beroep een bijzonder verhaal, net als bij de andere beroepen die we toelichten in onze gids voor zelfstandigen per beroep. Dit artikel bundelt de belangrijkste regels voor de zelfstandige architect.

Zelfstandige of vennootschap: welke keuze maak je als architect?

Als architect kan je werken als natuurlijke persoon of via een vennootschap die is ingeschreven bij de Orde. In de praktijk start een stagiair-architect het vaakst als natuurlijke persoon en stapt pas later over naar een vennootschap, wanneer de activiteit is gestabiliseerd. Die vennootschap, de zogenaamde Laruelle-vennootschap sinds de wet van 15 februari 2006, beschermt het persoonlijk vermogen van de associé-architect, in tegenstelling tot de uitoefening in eigen naam.

Een architectenvennootschap kan echter alleen een burgerlijk doel hebben, beperkt tot architectuur en ruimtelijke inrichting. Ze kan de architectenactiviteit dus niet combineren met een nevencommerciële activiteit, zoals vastgoedpromotie.

De Orde van Architecten en de deontologie begeleiden je hele carrière

Elke gediplomeerde architect moet zich inschrijven bij de Orde van Architecten vóór hij die beschermde titel mag dragen en een opdracht uitvoeren waarvoor zijn wettelijke tussenkomst vereist is. Die inschrijving gaat gepaard met de naleving van een beroepsspecifieke deontologische code. Die code geldt gedurende de hele loopbaan, niet alleen op het moment van inschrijving.

Professionele verzekeringen: een absolute prioriteit voor elke architect

Als architect moet je je beroepsaansprakelijkheid dekken, inclusief de tienjarige garantie. Die verplichting vloeit voort uit de wet van 20 februari 1939 en de wet van 31 mei 2017 op de tienjarige aansprakelijkheidsverzekering. De garantie beschermt de bouwheer gedurende tien jaar na de oplevering van de werken, tegen ernstige gebreken die de stevigheid of de waterdichtheid van het gebouw aantasten.

De wet van 9 mei 2019 legt daarnaast ook een verzekering beroepsaansprakelijkheid op voor alle opdrachten van de architect. Zonder deze twee dekkingen mag geen enkele architect legaal een werf starten.

Welk BTW-tarief geldt voor prestaties van een architect?

Architectenerelonen vallen in principe onder het normale BTW-tarief van 21%, ook voor een renovatie. Het verlaagde tarief van 6% bestaat voor bepaalde werken gefactureerd door een aannemer. Dat tarief geldt echter nooit voor intellectuele prestaties zoals studies, plannen of werftoezicht.

Dit onderscheid verrast klanten vaak. Ze verwachten soms dat de erelonen van hun architect hetzelfde verlaagde tarief genieten als de werken zelf.

Auteursrechten: een verloningshefboom die zorgvuldig moet worden omkaderd

Sommige architecten dragen hun rechten op de plannen en schetsen die ze creëren over. Die overdracht laat toe om een deel van hun inkomsten te ontvangen onder het fiscale regime van auteursrechten, belast via roerende voorheffing in plaats van via het progressief belastingtarief. Dit regime is echter strikt omkaderd en wordt regelmatig gecontroleerd door de fiscale administratie.

De kwalificatie van een auteursrechtencessie moet steunen op een nauwkeurige overeenkomst en op het bewijs van een origineel werk. Bij gebrek hieraan herkwalificeert de administratie deze inkomsten als klassieke bezoldiging.

Welke beroepskosten kan een architect aftrekken?

Net als elke zelfstandige trekt een architect zijn werkelijke beroepskosten af: verplaatsingen naar werfbezoeken, tekenmaterialen, vaksoftware, kantoor- of bureaukosten, beroepsaansprakelijkheidsverzekering of bijdrage aan de Orde. Frequente verplaatsingen naar klanten vormen vaak een belangrijke kostenpost die zorgvuldig gedocumenteerd moet worden. De keuze van het professionele voertuig en de wijze van bezit beïnvloeden ook het aftrekbare bedrag op jaarbasis aanzienlijk.

Je erelonen als architect goed structureren

Erelonen kunnen worden berekend als percentage van de aannemingskosten, als forfait of op basis van gepresteerde uren. Die keuze hangt af van de toevertrouwde opdracht en heeft een directe invloed op je cashflow gedurende de hele werf. Facturatie via opeenvolgende voorschotten, afgestemd op de vordering van de werken, blijft de meest gangbare praktijk om je inkomsten te spreiden.

Deelnemen aan een overheidsopdracht als architect

Een belangrijk deel van de architectenopdrachten in België komt voort uit overheidsopdrachten, met name voor schoolgebouwen, gemeentelijke of ziekenhuisgebouwen. Die opdrachten brengen specifieke administratieve verplichtingen met zich mee, die je al bij het indienen van de offerte moet anticiperen.

Elektronische facturatie via Peppol is verplicht voor elke Belgische overheidsopdracht sinds maart 2024, ongeacht het gefactureerde bedrag aan de aanbestedende overheid. Wettelijke betalingstermijnen en, naargelang het geval, een financiële waarborg of borgstelling komen bovenop de gebruikelijke factureringsregels.

Samenwerken: tijdelijke vereniging of architectenassociatie

Om een grote opdracht aan te nemen, met name een overheidsopdracht, kunnen meerdere architecten een tijdelijke vereniging vormen zonder een permanente structuur op te richten. Anderen kiezen voor een duurzame associatie, met of zonder gemeenschappelijke vennootschap, om middelen en competenties samen te brengen.

Elke formule brengt andere regels mee op het vlak van aansprakelijkheid en aangifte bij de Orde, te kiezen op basis van de duur en de omvang van het betrokken project.

De juiste tools kiezen voor het beheer van je architectenbureau

Het administratieve beheer van een architectenbureau wordt efficiënter met aangepaste tools: werfopvolging, voorschotfacturatie, beheer van vorderingsstaten. Een goede softwarekeuze vermijdt dubbele invoer tussen je projectbeheer en je boekhouding.

Het beroep van zelfstandig architect combineert strikte deontologische verplichtingen met een specifiek boekhoudkundig beheer. Door al deze bijzonderheden goed te anticiperen, kan je je concentreren op je projecten in plaats van op de administratie. Wil je meer duidelijkheid over jouw situatie? Maak een (gratis) afspraak met onze experts, zij bekijken het samen met jou.