PB: de personenbelasting voor zelfstandigen

Als zelfstandige natuurlijke persoon val je onder de personenbelasting (PB). Anders dan een werknemer wordt er geen bedrijfsvoorheffing automatisch ingehouden op je inkomsten tijdens het jaar. Het is dus aan jou om te begrijpen hoe deze belasting wordt berekend, op welke basis ze van toepassing is en hoe je je fiscale last correct kunt anticiperen. Als je eerst de PB wilt situeren binnen de verschillende bestaande belastingstelsels, biedt onze gids over belastingen in België dit algemene kader.

Wie is onderworpen aan de PB?

De personenbelasting geldt voor alle Belgische rijksinwoners die inkomsten ontvangen als natuurlijke persoon. Voor een zelfstandige zijn er twee situaties.

Als je werkt in eigen naam (eenmanszaak), vallen al je nettobaten onder de PB. Dit is de meest voorkomende situatie voor vrije beroepen, consultants en freelancers.

Als je werkt via een vennootschap, betaalt je vennootschap de vennootschapsbelasting (Ven.B.) op haar winst. De bezoldiging die je jezelf toekent als bedrijfsleider blijft echter onderworpen aan de PB, op dezelfde manier als een zelfstandige natuurlijke persoon.

Op welke inkomsten is de PB van toepassing?

De fiscale administratie telt vier categorieën van inkomsten op om je globale belastbare grondslag vast te stellen.

De beroepsinkomsten vormen het centrale onderdeel voor een zelfstandige: het gaat om je nettobaten na aftrek van beroepskosten en sociale bijdragen. De pagina’s gewijd aan beroepsinkomsten en fiscale voordelen zullen deze mechanismen verder toelichten.

De onroerende inkomsten zijn afkomstig van het bezitten of verhuren van onroerende goederen. Voor een niet-verhuurd of privé verhuurd goed is de belastbare grondslag het gerevaloriseerde kadastraal inkomen. Voor een goed dat verhuurd wordt aan een professional is de werkelijke huur de basis, verminderd met een kostenforfait van 40%.

De roerende inkomsten omvatten ontvangen dividenden en intresten, auteursrechten en het roerende gedeelte van de huur bij verhuur van een gemeubeld gebouw. Deze inkomsten worden niet opgenomen in de globale belastbare grondslag van de PB: ze worden afzonderlijk belast, volgens de regels die eigen zijn aan elke categorie. Dividenden en intresten zijn onderworpen aan een bevrijdende roerende voorheffing van 30%.

Ten slotte omvatten de diverse inkomsten meerwaarden op bepaalde activa, occasionele inkomsten en andere residuele categorieën.

Hoe wordt de PB berekend voor een zelfstandige?

De berekening van de PB verloopt in verschillende opeenvolgende stappen. Hier volgt de algemene logica, zonder in detail te treden. Elke categorie van inkomsten en elk verminderingsmechanisme komt aan bod in afzonderlijke artikels.

Stap 1: de belastbare netto-inkomsten optellen

Het vertrekpunt is de som van al je netto-inkomsten van het jaar. Voor een zelfstandige omvat dit onder meer:

• de beroepsinkomsten uit je activiteit (ontvangsten verminderd met beroepskosten en sociale bijdragen);
• de onroerende inkomsten (gerevaloriseerd kadastraal inkomen van je eigendommen);
• een eventueel loon, als je de activiteit als nevenactiviteit uitoefent;
• vervangingsinkomsten zoals ziekte-uitkeringen, een pensioen of werkloosheidsuitkeringen.

Specifieke fiscale aftrekken (VAPZ, langetermijnsparen, betaald onderhoudsgeld…) verminderen deze grondslag nog verder vóór toepassing van het tarief.

Stap 2: het progressieve tarief toepassen

De PB werkt via cumulatieve schijven. Elke schijf is enkel van toepassing op het deel van het inkomen dat binnen haar grenzen valt, niet op het geheel van de inkomsten.

Stap 3: de belastingvrije som en de belastingverminderingen aftrekken

Op de zo verkregen brutbelasting zijn er nog twee soorten aftrekken van toepassing.

De belastingvrije som is een inkomensschijf die van rechtswege vrijgesteld is voor elke belastingplichtige (10.910 € voor aanslagjaar 2026). Ze wordt afgetrokken aan een tarief van 25%, wat neerkomt op een besparing van 2.727,50 € op de brutbelasting. Een verhoging van deze belastingvrije som is voorzien op basis van je gezinssituatie (kinderen ten laste, alleenstaande ouder…).

De belastingverminderingen betreffen specifieke uitgaven: pensioensparen, kinderopvang, giften en andere. Deze verminderingen worden rechtstreeks in mindering gebracht op de berekende belasting en kunnen federaal of gewestelijk zijn naargelang hun aard.

Stap 4: de gemeentebelasting en de bijzondere bijdrage optellen

De eindbelasting omvat twee bijkomende elementen. De gemeentelijke opcentiemen vertegenwoordigen een percentage van de basisbelasting, dat varieert naargelang je woongemeente (van 0% tot meer dan 9%). De bijzondere bijdrage voor de sociale zekerheid is in bepaalde gevallen eveneens van toepassing.

Werkelijke kosten of forfait: welke keuze om de PB te verlagen?

Je hebt de keuze tussen twee methoden om je beroepskosten af te trekken.

Het wettelijk forfait wordt automatisch berekend door de fiscale administratie op basis van je inkomsten. Het tarief en het plafond variëren naargelang je statuut: werknemer, handelaar, vrij beroep of bedrijfsleider. Deze optie vereist geen bewijsstukken.

De werkelijke kosten laten toe om alle effectieve beroepsuitgaven af te trekken, op voorwaarde dat je ze met bewijsstukken kunt staven. Deze optie wordt interessant wanneer je uitgaven het forfaitaire drempelbedrag overschrijden. Professionele voertuigen, een thuiskantoor, opleidingen of gespecialiseerd materiaal zijn vaak belangrijke posten.

Aangifte en betaling van de PB

De te respecteren termijnen

De PB-aangifte wordt ingediend via Tax-on-web, toegankelijk via MyMinfin. Ze bestaat uit twee delen: deel 1 (algemene situatie) en deel 2, voorbehouden voor zelfstandigen en bedrijfsleiders voor hun specifieke beroepsinkomsten.

De termijnen voor aanslagjaar 2026 (inkomsten 2025):

• 15 juli 2026: deadline voor een online aangifte zonder specifieke inkomsten;
• 16 oktober 2026: verlengde termijn als je bijvoorbeeld zelfstandige inkomsten aangeeft.

Het aanslagbiljet

Na de verwerking van je aangifte stuurt de FOD Financiën je het aanslagbiljet. Dit document vermeldt het definitieve te betalen belastingbedrag of de terug te ontvangen som. Je hebt twee maanden na de verzending om te betalen als er een te betalen saldo is.

De voorafbetalingen

Omdat er geen bedrijfsvoorheffing wordt ingehouden, moet je je fiscale last anticiperen. Zonder voldoende voorafbetalingen past de fiscale administratie een vermeerdering van 4,5% toe op je definitieve belasting. Voorafbetalingen die op de vier kwartaaltermijnen worden gedaan, maken het mogelijk deze vermeerdering te vermijden en een bonificatie te verkrijgen.

Wil je meer weten over je fiscaliteit als zelfstandige? Onze BILLY-accountants staan klaar om jouw concrete situatie te analyseren. Maak een (gratis) afspraak met onze experts, ze helpen je graag verder. 💬